शेतकरी-कष्टकऱ्यांच्या प्रश्नांसाठी आयुष्यभर लढलेल्या पुरोगामी विचारवंताचे 06 व्या स्मृतिदिनानिमित्त स्मरण !
सैनिक टाकळी : शेतकरी-कष्टकरी आणि कामगारांच्या प्रश्नांसाठी सातत्याने संघर्ष करणारे, महाराष्ट्र-कर्नाटक सीमा लढ्यात सक्रिय योगदान देणारे, सहकार क्षेत्राच्या माध्यमातून ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांना संघटित करणारे आणि पुरोगामी विचारांची कास आयुष्यभर न सोडणारे शेतकरी कामगार पक्षाचे नेते भाई विलासराव पाटील (अण्णा) यांच्या निधनाला आज 06 वर्षे पूर्ण होत आहेत. त्यांच्या कार्याचे स्मरण करताना शेतकरी चळवळ, सहकार आणि सामाजिक परिवर्तनाच्या क्षेत्रात त्यांनी दिलेल्या योगदानाची आठवण प्रकर्षाने होते.
12 सप्टेंबर 2020 रोजी कर्करोगाशी झुंज देत असताना त्यांचं निधन झाले. दीर्घकाळ आजाराशी सामना करतानाही सामाजिक आणि सार्वजनिक प्रश्नांबाबतची त्यांची भूमिका कायम ठाम राहिली. त्यांच्या निधनानं शिरोळ तालुक्यातील शेतकरी चळवळीसह पुरोगामी सामाजिक क्षेत्रात मोठी पोकळी निर्माण झाली.
शेतकऱ्यांच्या प्रश्नांवर भूमिका घेताना त्यांनी पक्षीय राजकारणापेक्षा प्रश्नांचे गांभीर्य आणि जनहिताला प्राधान्य दिले. त्यामुळे परिसरातील शेतकरी व सामाजिक कार्यकर्त्यांमध्ये त्यांच्याविषयी विश्वासाचे नाते निर्माण झाले.
रत्नदीप संस्थेच्या माध्यमातून सहकाराला बळ - सैनिक टाकळी येथील रत्नदीप सहकारी दूध उत्पादक संस्थेचे संस्थापक चेअरमन म्हणून त्यांनी दूध उत्पादक शेतकऱ्यांना सहकाराच्या माध्यमातून संघटित करण्याचा प्रयत्न केला. ग्रामीण अर्थव्यवस्थेत दूध व्यवसायाचे महत्त्व लक्षात घेऊन उत्पादकांना संघटित व्यासपीठ मिळावे, या उद्देशाने संस्थेच्या उभारणीत त्यांनी पुढाकार घेतला.
सहकाराच्या माध्यमातून ग्रामीण भागातील आर्थिक व्यवहारांना चालना मिळू शकते आणि शेतकऱ्यांना सामूहिक शक्ती मिळू शकते, या विचारातून त्यांनी संस्थात्मक कामाला महत्त्व दिले.
पुरोगामी विचारांशी बांधिलकी - भाई विलासराव पाटील यांच्या सार्वजनिक जीवनाचा आणखी एक महत्त्वाचा पैलू म्हणजे त्यांची पुरोगामी विचारांशी असलेली बांधिलकी. सामाजिक समता, विवेकनिष्ठ दृष्टिकोन आणि मानवतावादी मूल्ये यांचा त्यांनी पुरस्कार केला. छत्रपती शिवाजी महाराजांच्या लोककल्याणकारी विचारांवर त्यांची श्रद्धा होती. सैनिक टाकळी येथील छत्रपती शिवाजी महाराज पुतळा समितीचे सदस्य म्हणूनही त्यांनी काम केले. शिवरायांचा विचार समाज जीवनात रुजविण्याच्या उपक्रमांमध्ये त्यांचा सहभाग राहिला.
देहदानाचा संकल्प - सामाजिक बांधिलकीची जाणीव त्यांच्या वैयक्तिक जीवनातही दिसून येते. त्यांनी देहदानाचा संकल्प केला होता. मृत्यूनंतरही वैद्यकीय शिक्षण आणि संशोधनासाठी शरीराचा उपयोग व्हावा, या भावनेतून घेतलेला हा निर्णय त्यांच्या वैज्ञानिक आणि सामाजिक दृष्टिकोनाची प्रचिती देणारा होता. समाजासाठी काम करण्याची त्यांची भूमिका केवळ सार्वजनिक जीवनापुरती मर्यादित नव्हती, हे त्यांच्या या संकल्पातूनही दिसून येते.
सामाजिक कार्याचा वारसा पुढे - भाई विलासराव पाटील यांच्या सामाजिक जाणिवेचे संस्कार त्यांच्या कुटुंबीयांमध्येही दिसून येतात. त्यांचे कनिष्ठ सुपुत्र राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज व्यसनमुक्ती परिषदेचे प्रदेश कार्याध्यक्ष डॉ. विकास पाटील हे व्यसनमुक्ती आणि सामाजिक जनजागृतीच्या क्षेत्रात कार्यरत आहेत.
ज्येष्ठ सुपुत्र मुंबई विद्यापीठ प्राध्यापक संघटनेचे (बुकटो) कार्यकारी मंडळ सदस्य प्रा. विनोदसिंह पाटील हे शिक्षण क्षेत्रात कार्यरत असून प्राध्यापकांच्या विविध प्रश्नांवर काम करीत आहेत. त्यामुळे सामाजिक बांधिलकी आणि सार्वजनिक कार्याचा वारसा पुढील पिढीतही सुरू असल्याचे दिसते.
कार्यकर्त्यांच्या स्मरणात ‘अण्णा’ - 06 वर्षांचा कालावधी उलटला असला तरी भाई विलासराव पाटील यांची कार्यकर्त्यांशी असलेली जवळीक, शेतकरी प्रश्नांवरील स्पष्ट भूमिका आणि सामाजिक विषयांवरील सक्रियता आजही अनेकांच्या स्मरणात आहे. ‘अण्णा’ या आपुलकीच्या संबोधनातून त्यांचे कार्यकर्ते आणि सर्वसामान्यांशी असलेले जिव्हाळ्याचे नाते अधोरेखित होते.
त्यांचे सार्वजनिक जीवन हे पद किंवा प्रतिष्ठेपेक्षा विचार आणि कार्याला केंद्रस्थानी ठेवणारे होते. शेतकरी-कष्टकरी हित, सहकार, सामाजिक समता आणि पुरोगामी विचार यांचा त्यांनी आपल्या परीने जागर केला.
आज त्यांच्या 06 व्या स्मृतिदिनी त्यांच्या कार्याचे स्मरण करणे म्हणजे त्यांच्या विचारांचा मागोवा घेणे होय. बदलत्या सामाजिक आणि आर्थिक परिस्थितीत शेतकरी-कष्टकऱ्यांचे प्रश्न अधिक गुंतागुंतीचे होत असताना त्यांनी स्वीकारलेली संघर्षाची आणि जनहिताची भूमिका नव्या पिढीसाठी निश्चितच दिशादर्शक ठरू शकते.
स्मृतिशेष भाई विलासराव पाटील (अण्णा) यांना 06 व्या स्मृतिदिनानिमित्त विनम्र अभिवादन !
www.शिवराज्य पत्र.co.in
