“बाप्पा घरी आणताना निसर्गालाही सोबत घेऊया!”
सोलापूर : गणेशोत्सव हा केवळ धार्मिक उत्सव नसून तो आपल्या संस्कृती, कला आणि सामाजिक बांधिलकीचे प्रतीक आहे. उत्सव साजरा करताना, मात्र पर्यावरणाची हानी होऊ नये, या विचारातून ‘गणेशयुग’ या उपक्रमाची सुरुवात झाली. गेल्या 15 वर्षांपासून पर्यावरणपूरक गणेशोत्सवाचा संदेश घेऊन गणेशयुग सातत्याने कार्यरत आहे.
गणेशयुगचा मुख्य उद्देश केवळ पर्यावरणपूरक गणेशमूर्ती तयार करणे किंवा विक्री करणे एवढाच नसून, “प्रत्येक घरात पर्यावरणपूरक गणपती आणि प्रत्येक भक्ताच्या मनात पर्यावरणाची जाणीव” निर्माण करणे हा आहे.
🎨 कलेतून पर्यावरण संवर्धन
कलाकार विकास गोसावी यांच्या संकल्पनेतून आणि मार्गदर्शनातून गणेशयुगने पर्यावरणपूरक गणेशमूर्ती निर्मितीला व्यापक स्वरूप दिले. शाडू माती, लाल माती तसेच कागदाच्या लगद्यापासून विविध आकारांच्या आकर्षक गणेशमूर्ती तयार केल्या जातात.
6 इंचांपासून ते तब्बल 5 फुटांपर्यंतच्या विविध आकारातील गणेशमूर्ती उपलब्ध करून देताना पारंपरिक कलात्मकता आणि पर्यावरणपूरकता यांचा सुंदर मिलाफ साधण्याचा प्रयत्न केला जातो.
👐 ‘स्वतःचा बाप्पा स्वतः घडवूया’- गणेशमूर्ती कार्यशाळा
गणेशयुगच्या कार्याचा महत्त्वाचा भाग म्हणजे गणेशमूर्ती निर्मिती कार्यशाळा.
लहान मुलांपासून मोठ्यांपर्यंत सर्वांना मातीशी जोडून घेत, स्वतःच्या हाताने गणेशमूर्ती घडवण्याचा अनुभव या कार्यशाळांमधून दिला जातो. या माध्यमातून मुलांना केवळ कलात्मक कौशल्य मिळत नाही, तर मातीचे महत्त्व, जलप्रदूषण, पर्यावरण संवर्धन आणि जबाबदार उत्सव साजरा करण्याची जाणीव देखील करून दिली जाते.
शाळा, संस्था, सामाजिक संघटना, मंडळे आणि विविध ठिकाणी गणेशयुगच्या कार्यशाळांचे आयोजन करण्यात आले असून, अधिकाधिक नागरिकांपर्यंत हा विचार पोहोचवण्याचे काम सुरू आहे.
🌱 मूर्ती विक्रीपेक्षा विचारांची विक्री महत्त्वाची
गणेशयुगसाठी पर्यावरणपूरक गणपतीची विक्री हा अंतिम उद्देश नाही. एका भक्ताने पर्यावरणपूरक गणपती घरी नेणे म्हणजे एका कुटुंबात पर्यावरणाचा विचार पोहोचणे, आणि त्या कुटुंबातून हा विचार पुढे समाजात जाणे, हीच या चळवळीची खरी ताकद आहे.
त्यामुळे गणेशयुगच्या माध्यमातून नागरिकांना आवाहन करण्यात येते की, गणेशमूर्ती निवडताना केवळ तिचे सौंदर्य किंवा किंमत न पाहता ती कोणत्या साहित्यापासून बनवली आहे आणि विसर्जनानंतर त्याचा पर्यावरणावर काय परिणाम होणार आहे, याचाही विचार करावा.
💧 ‘बाप्पाचे विसर्जन कुठे करणार?’ - प्रत्येकाने स्वतःला विचारण्याचा प्रश्न
यंदा अनेक भागांत पावसाचे प्रमाण कमी-जास्त होत आहे. अशा परिस्थितीत गणेशोत्सवातील विसर्जनाचा प्रश्न अधिक गांभीर्याने विचारात घेणे आवश्यक आहे.
दहा दिवस मनोभावे पूजा केलेल्या बाप्पाचे विसर्जन करताना आपल्या जलस्रोतांचे प्रदूषण होणार नाही ना? हा प्रश्न प्रत्येक गणेशभक्ताने स्वतःला विचारावा.
पर्यावरणपूरक गणेशमूर्तीचा स्वीकार केल्यास घरच्या घरी किंवा योग्य कृत्रिम विसर्जन व्यवस्थेत विसर्जन करणे अधिक सोपे आणि पर्यावरणास हितकारक ठरू शकते.
🤝 लोकांपर्यंत पर्यावरणपूरक गणपती पोहोचवण्याची जबाबदारी
गणेशयुगचा हा प्रवास केवळ एका कलाकाराचा किंवा एका संस्थेचा नाही. हा प्रत्येक गणेशभक्ताचा आणि प्रत्येक सुजाण नागरिकाचा सामुहिक प्रवास आहे. आज गरज आहे, ती केवळ पर्यावरणपूरक गणपती बनवण्याची नाही, तर तो प्रत्येक घरापर्यंत पोहोचवण्याची.
यासाठी गणेशयुग विविध कार्यशाळा, जनजागृती उपक्रम, प्रदर्शन, विक्री केंद्रे आणि सामाजिक संस्थांच्या सहकार्याने पर्यावरणपूरक गणेशोत्सवाचा संदेश अधिकाधिक लोकांपर्यंत पोहोचवत आहे.
🪔 परंपरा जपूया, पर्यावरणही जपूया !
गणेशोत्सवाची परंपरा हजारो वर्षांची असो वा आधुनिक काळातील सार्वजनिक गणेशोत्सवाची परंपरा असो- उत्सवाचा आनंद आणि पर्यावरणाची काळजी हे दोन्ही एकत्र शक्य आहेत.
गणेशयुगचा संदेश स्पष्ट आहे :
«“बाप्पाची भक्ती मनापासून करूया,
पण निसर्गाची हानी करून नाही!”»
«“मातीचा बाप्पा घरी आणूया,
निसर्गाचा श्वास जपूया !”»
गणेशयुगच्या माध्यमातून येणाऱ्या प्रत्येक गणेशोत्सवात अधिकाधिक कुटुंबांनी पर्यावरणपूरक गणेशमूर्ती स्वीकारावी, मुलांनी स्वतःच्या हाताने मातीचा बाप्पा घडवावा आणि समाजाने पर्यावरणपूरक उत्सवाची जबाबदारी स्वीकारावी, हा संकल्प करण्यात आला आहे.
गणेशयुग- 2011 पासून पर्यावरणपूरक गणेशोत्सवाच्या दिशेने एक सातत्यपूर्ण कलात्मक आणि सामाजिक प्रवास.
या वर्षीचा संकल्प
🌿 पर्यावरणपूरक गणेशमूर्ती
🌿 शाडू/नैसर्गिक मातीचा वापर
🌿 गणेशमूर्ती निर्मिती कार्यशाळा
🌿 जलप्रदूषण टाळण्याचा संदेश
🌿 प्रत्येक घरापर्यंत पर्यावरणपूरक बाप्पा पोहोचवण्याचा प्रयत्न
🌿 पुढील पिढीमध्ये पर्यावरणाची जाणीव निर्माण करणे
गणेशभक्तांना आवाहन
“यंदा बाप्पा घरी आणताना एक निर्णय घ्या -
परंपरा तीच ठेऊया, मात्र उत्सवाची पद्धत पर्यावरणपूरक करूया!”
गणपती बाप्पा मोरया !
पर्यावरणपूरक गणपती मोरया ! 🌿
- गणेशयुग
पर्यावरणपूरक गणेशोत्सव चळवळ, सोलापूर.
शिवभार : एएनबी, सोलापूर.
